Diyet-Uzman Diyetisyen

Yıllarca topallayarak yürüyen, yamuk ayaklara sahip olanlar, boy uzatma tekniği ilizarovla tedavi ediliyor. Operasyon sonunda da hayatlarında ilk kez ayakkabı giyebiliyorlar…

Şişli Etfal Hastanesi 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği doktorlarından Doç. Dr. Metin Küçükkaya, ayak çarpıklıklarının nedenlerini ve tedavi yöntemlerini anlattı:

* Ayak çarpıklıkları doğuştan mı ortaya çıkıyor?
Hayır sonradan da ortaya çıkabilir. Çocuklukta geçirilmiş kazalara, kemik enfeksiyonlarına, omurgayı ilgilendiren felçlere bağlı olarak ortaya çıkabiliyor. Türkiye’deki en sık rastlanan sebeplerden biri de çocuk felci oluyor. Çocuk felcinde; omurilikte meydana gelen hasara bağlı olarak, kaslarda incelme ve dengesizlik meydana geliyor. Çocuk felci omurilikteki ön boynuz dediğimiz sinir hücresini tutan bir hastalık. Felce bağlı olarak incelme oluşuyor, kasların hepsinde ortaya çıkmıyor. Bir kısmı tutulurken bir kısmı sağlam kalıyor, adalelerdeki dengesizliğe bağlı olarak büyüme sırasında ayakta çarpıklık meydana geliyor. Birtakım ilerleyici kas hastalıkları da ayak çarpıklığına neden olabiliyor. Özellikle çocukluk döneminde geçirilen bir kazanın ardından doktor yerine çıkıkçıya gidildiğinde yapılan hatalı bir tedaviye bağlı olarak gelişebiliyor. Bu sırada büyüme kıkırdakları hasar görüyor ve çocuk büyüdükçe ayağın eğriliği, çarpıklığı artıyor. Ayak, garip bir şekil alıyor.

* Sorun erken teşhis edilse tedavi edilebilir mi?
Adale harabiyeti kalıcı olur, fakat eğriliğin artması engellenebilir.

* Ayak çarpıklıklarını düzeltmenin tek tedavi yöntemi ilizarov mu?
Hayır değildir, ilizarovu tedavi edilememiş, deformite kalıcı hale gelmiş, klasik ameliyat yöntemlerinin başarısız olacağını düşündüğümüz durumlarda uyguluyoruz.

* Kaç yaşında bu tedaviye başlanabilir?
Tedaviye en erken dört yaşında başlayabiliyoruz. Dört yaşından önce diğer klasik cerrahi yöntemleri başarılı olabiliyor. Öncelikle onları tercih ediyoruz.

* Neden öncelik diğerleri?
Diğer yöntemler hasta açısından daha zahmetsiz.

* İlizarov yöntemini nasıl uyguluyorsunuz?
Hastalığın önce nedenini araştırıyoruz. Çocuk felcinden mi, yoksa kas hastalıklarından mı ortaya çıktığına bakıyoruz. Daha sonra genel olarak iki teknik var. Birincisi kemikleri kesmeden uygulanıyor ve daha çok sekiz yaşından küçük çocuklarda uyguluyoruz. İkincisini kemikleri keserek uyguluyoruz. Tekrarlama riski olan hastalarda ve biyolojik iyileşme yeteneğinin düştüğü sekiz yaşından büyük çocuklarda kullanıyoruz.

* Arada fark var mı?
İkisinde de ilizarov uygulaması aynı. Arada bir fark olmuyor. Hasta uyandığında ayağın şekli aynı oluyor ancak deformitesi yani şekil bozukluğu yavaş yavaş düzeliyor. İki üç yaşında çocuk felci geçiren bir hastanın ayağı beş yaşında sert bir eğrilik haline geliyor. Ayakkabı giyemiyor, o ayağının üzerine basıyor ama deformitenin şekline bağlı olarak normal ayak tabanının altına basamıyor ya da topallayarak yürüyebiliyor. İlizarovu kullandığımız hastalar bu sorunlarından ameliyattan üç hafta sonra kurtuluyorlar. Ancak tedaviye tam üç ay boyunca devam ediliyor. İlizarov adını verdiğimiz cihaz üçüncü ayda çıkartılıyor. Daha sonra bacak bir süre alçılı kalıyor, hasta ortopedik tedavi görüyor. Hasarın tekrarını engellemek amacıyla alçı veya plastikten yapılan alçı yerine kullandığımız aparatlarla bir yıl boyunca ayağı koruyoruz. Bazı durumlarda büyüme tamamlanana, yani 12 yaşına kadar ayağı özel tabanlıklar ve ayakkabılarla korumak gerekebiliyor.

* İlizarovun diğer yöntemlere göre avantajı var mı?
Diğer yöntemlerde bu derece ileri ayak eğriliklerini düzeltmek için büyük ameliyat yaraları gerekiyor. Büyük miktarda ayaktan kemik çıkartmak gerekiyor. Ve sonuçta ayağın boyutları küçülüyor. Ayak düzelse bile ayağın biri büyük biri küçük kalabiliyor. Oysa bu yöntemde ayağın boyutları küçülmüyor ve gerekirse diğer ayağa göre uzatılıp ayarlanabiliyor.

* Hasta ne zaman ayakkabı giymeye başlayabiliyor?
Tedaviye başladıktan sonra altıncı ayda ayakkabı giymiş oluyor. Üstelik iki ayağına da eşit numarada ayakkabı giyebiliyor.

* Ayak tamamen normal şekline kavuşuyor mu?
Buradaki amacımız aslında ayağı tamamen basar duruma getirip, herhangi bir topallığı engellemek. Ağrısız, topallamayan sağlam ayak haline getirebilmek için operasyonu yapıyoruz. Bazı durumlarda gerek görülürse ayak parmağı uzatmayı da yapıyoruz.

* Estetik amaçlı olsa bile sigortalar karşılıyor mu?
Bu ameliyat zaten estetik amaçlı olarak yapılmıyor. Çünkü hasta ya ayakkabı giyemiyor ya da topallıyor. Bir sağlık sorunu olduğu için sosyal güvenlik sistemleri bu ameliyatların masraflarını karşılıyorlar. Ama özel sigortalar bu hastaları zaten genellikle sigortalamıyor.

* Türkiye’de bu ameliyatları en çok yapan yer hangisi?
Ayak uygulaması en sık Şişli Etfal’de yapılıyor.

* Hastalar size tedavi sırasında en çok hangi soruları soruyorlar?
‘Her iki ayağıma da aynı ayakkabı numarası giyebilecek miyim’ diye soruyorlar. Bazen de ödeme bağlı şişlik oluyor, ‘ayağım büyük mü kalacak’ diye korkuyorlar.

Yazın vazgeçilmez tadı dondurmalar tehlike saçıyor. Mahalle aralarında soğutucu içinde saklanan bu gıdalar, eritilip tekrar donduğunda sağlık için hayli zararlı mikroplar içeren ürünler haline gelebiliyor. Uzmanlar, dondurma satın alırken ambalajının yüzeye yapışık olmamasına, kapalı olan kutular içerisindeki dondurmalarda şekil bozuklarının bulunmamasına özellikle dikkat edilmesini öneriyor. Yaz aylarında çocukların büyük keyifle yedikleri dondurma, yeterli kalori ve proteinin yanı sıra kalsiyumun alınmasında da oldukça önem taşıyor. Dikkat edildiğinde yararlı bir besin maddesi olan dondurmayı hem keyifle çocuklarınıza yedirebilir hem de beslenmesine renkli bir katkı sağlayabilirsiniz.

Bilim adamlarının yaptığı araştırmalar; Doğu Karadeniz bölgesinde bol miktarda yetişen karayemişin (taflan) antioksidan içerdiğini ve kanser tedavisinde etkili olduğunu ortaya çıkardı. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü akademisyenleri tarafından yapılan araştırmada; karayemiş meyvesinin adeta insülin görevi görmesi bakımından da başta şeker hastalığı gibi birçok hastalığa iyi geldiği belirlendi. Karayemişten elde edilen antioksidanların; vücudu oksidanların zararlı etkilerine karşı koruduğu; alzheimer, diyabet, doku ve cilt hastalıklarına karşı fayda sağladığı kaydedildi. Vücutta hücre yenilenmesini sağlayarak kansere karşı etkili olduğu, prostatı da engellediği belirlendi.

* Benim sorunum tek testisli olmam. Evlenmeye korkuyorum. Ona da bir şey olursa cinsel hayatımı nasıl devam ettiririm? Evleneceğim kişiyi nasıl mutlu ederim? Erkekliğim gider mi? Kısa zamanda cevaplarsanız sevinirim. Bir de fotokopicide çalışıyorum. Onun sıcaklığı sperm kalitesini düşürür mü? Testisimi nasıl korumalı, neler yapmalıyım?

Şayet testisiniz normal çalışıyorsa tek testisli olmak önemli değildir. Çünkü normal çalıştığı için fonksiyonlarını yerine getirir. Yani çocuk olur. Testisin normal çalışıp çalışmadığı, 4 günlük cinsel perhiz sonrası yapılacak olan spermiogram ile anlaşılır. Fotokopinin sıcaklığı sperm sayısını etkilemez. Testisinize darbe gelmesini önlemeli, yabancı kişilerle ilişkiye girdiğinizde mutlaka prezervatif kullanarak korunmalısınız.

ACABA VARİKOSEL MİYİM?
* Sağ taraftaki testisim, on gündür soldakinden biraz daha şiş ve az yukarıda. Ayrıca bazen de acıyor. Varikosel olabilir miyim diye korkuyorum?

Şikayetiniz varikosel olabilir veya epididimit dediğimiz, epididimin iltihabından olabilir. Bir üroloji uzmanı muayene etmeli ve ultrasonografik tetkik yapılmalı. Böylece varikosel veya daha başka bir şey olup olmadığı kesin olarak anlaşılır.

ZAMANSIZ BOŞALIYORUM
* Ben 20 yaşındayım (erkek). Bir problemim var. Büyük tuvaletimi yaptıktan sonra istemeden ufak bir boşalma olmaya başladı. 1-2 damla kadar ve ne olduğunu çözmüş değilim. Bunun nedeni nedir ve çözümü nedir?

Şayet düzenli bir seks yaşantınız yoksa veya haftada bir boşalma olmuyorsa meni kesesi içinde biriken meni, defekasyon esnasında tazyikten dolayı dışarı atılır. Sizdeki durum da budur. Herhangi bir hastalık belirtisi değildir. Endişe etmeyin.

İLİŞKİDE 5-6 DAKİKA NORMAL Mİ?
* Ben bir aralar erken boşalma sorunu yaşadığımı zannediyordum ama daha sonra üreme sıvısının geliş zamanı 5-6 dakika arasında değişti. Bu sizce normal mi? Bu aralar da ikinci kez boşalma yaşarken sanki penisim sertleşmiyor. Ayrıca ikinci kezle ilki arasında ne kadar zaman olması gerekir normal şartlarda?

İlişkide 5-6 dakikalık süre normal sayılabilir. Bu sürenin uzaması ise biraz da tecrübeye bağlıdır. Tecrübeniz arttıkça süre de uzayabilir. İki ilişki arasında belirli bir süre sertleşmeyi beklemek doğaldır. Çünkü vücut ikinci ilişki için kendini hazırlayacaktır. Bu süre için standart bir rakam yoktur. Kişiden kişiye değişir. 20 dakikadan 1-1.5 saate kadar uzayabilir. Ama ikinci ilişki için hiç sertleşme olmuyorsa bir üroloji merkezinde tetkiklerin yapılması gerekir.