Diyet-Uzman Diyetisyen

Yenidoğan ve süt çocuklarında ishal daha kolay oluşur ve ağır seyreder.Bu durum ilk aylarda ki çocukların besin bileşimlerindeki değişikliklere kolay uyum gösterememeleri ayrıca,ishal yapan pek çok patojen mikroorganizmalara henüz bağışıklık kazanmamış olmaları ile açıklanmaktadır.
İshal nedeniyle dünyada her yıl 3 milyondan, Türkiye’de de 20 binden fazla çocuk yaşamını yitirmektedir.
İshalde vücuttan yüksek oranda su ve tuz kaybedilir. Vücut normalde gereksinimi olan su ve tuzları, yiyecek ve içecekler yoluyla alır ve dışkı, idrar, terleme ve solunum yoluyla dışarı atar. Hasta ne kadar çok sulu dışkı yaparsa o kadar fazla su ve tuz kaybeder. İshalle birlikte görülen kusma da bunu arttırır. Vücuttan su ve tuz kaybı bebek ve çocuklarda, hava sıcak ise hastanın ateşi varsa daha hızlı oluşur.
İshalde vücutta oluşan değişiklikler;

-İştahsızlık
-Bulantı,kusma
-Ateş
-Malnütrisyon
-Kayıpların karşılanmaması
-Su ve elektrolit kaybı —–DEHİDRATASYON———-ÖLÜM
Peki nedir dehidratasyonun belirtileri?

-İçine çökmüş kuru gözler
-Kuru ağız
-Hızlı zayıf nabız
-Ani kilo kaybı
-Az ve koyu sarı idrar ya da idrar çıkaramama
-Deri elastikiyetinin kaybedilmesi
-Süt çocuklarında bıngıldağın çökmesi
Dehidratasyonun Önlenmesi

-Bol su ve sıvı besinlere devam edilmelidir.
-Sık aralıklarla beslenmelidir.Katı besinlere geçilmişse;pirinç lapası,haşlanmış patates,yoğurt,elma,havuç verilebilir.
-Çocuğa ORS (oral rehidratasyon sıvısı) verilmelidir.Her dışkılama sonrası;
-<2 yaş ise 1 çay bardağı
->2 yaş ise 2 çay bardağı verilmedilir.
-Yetişkine alabildiği kadar verilebilir.
ORS sıvısı elektrolit ve glukozu sağlayan bir karışımdır.Sağlık ocaklarından ücretsiz temin edilebilir.Gözlerde çöküklük, ağız kuruluğu olan orta derecede sıvı kaybı olan çocukların tedavi planının bir sağlık merkezinde yapılması daha uygundur.
İshalli Çocuğun Beslenmesi

-Uygun ve dengeli beslenme komplikasyonları azaltacaktır.
-Ors yanında;açık çay,tuzlu ayran,meyve suları,yoğurt ve yoğurtlu çorbalar,anne sütü alıyorsa anne sütüne devam edilmelidir.
-Su tutucu özelliği olan besinlere ( nişasta ve nişastalı besinler,patates,pirinç,vs) beslenmesinde yer veriniz.
-Meyvelerden ayva,elma,muz ve şeftaliyi tercih etmeli,kabukları ile tüketilmemelidir.
-Şeker,kayısı,erik mümkün olduğunca kullanılmamaya çalışılmalıdır.
-İshalli çocukta susuzluk belirtisi olmasa bile su ve sulu besinler daha fazla verilmelidir.
-Anne sütünün önemi geçiştirilmemelidir.—antienfektif özellikleri nedeniyle ishalden koruyucu niteliktedir.
—osmolaritesi düşüktür ve laktoz içermesine rağmen iyi tolere edilebilir.
—emilimi ishal sırasında bozulmaz.
—içerdiği büyüme faktörleri mukoza onarımını hızlandırır.
İshalden korunmak için uyulması gereken kurallar

-İshalin en önemli ve en sık nedeni mikroorganizmalardır. Kirli eller temiz olmayan besinler ve içeceklerle barsağa taşınırlar bu nedenle hijyene dikkat edilmelidir.
-İçme suyunun temiz olmasına dikkat edilmelidir. Bebeklere verilen suyun mutlaka kaynatılması, büyükler için klorlu değilse kaynatılması gerekmektedir.
-Anne sütü verilmeye devam edilmelidir.
-Sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalıdır.
-Yiyecekleri hazırlamadan önce çocuğu beslemeden önce tuvaletten önce ve sonra eller su ve sabunla yıkanmalıdır.
-Besin zehirlenmelerini önlemek için;besinleri hazırlama,pişirme ve saklama tekniklerine uygun tüketmek gereklidir.
Ülkemizdeki bebek ve çocuk ölümleri nedenleri arasında önemli bir yer tutan ishale bağlı ölümleri azaltmak amacı ile, Sağlık Bakanlığı 1986 yılından beri ülke genelinde İshalli Hastalıkların Kontrolü Programını yürütmektedir. İshal ölümleri çocuk ölümleri içerisinde ikinci sıradan yedinci sıraya gerilemiştir.Sağlık bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarında 0-5 yaş grubu çocuklardaki ishalli hastalıklarda olabilecek dehidratasyonunu önlemek üzere ücretsiz ORS desteği sağlanmaktadır. Bu tedavi şansını, hem de bireylerin sağlık kuruluşlarını kullanımını arttırmaktadır.
İshalli yetişkin bir kişinin bir günlük örnek yemek listesi

SABAH: Çay,az yağlı beyaz peynir,beyaz ekmek
KUŞLUK/İKİNDİ/GECE:Tuzlu ayran veya yoğurt veya kabuksuz elma/şeftali
ÖĞLE/AKŞAM:Et yemeği (ızgara,haşlama veya fırında pişirilmiş),haşlanmış patates,yoğurt,beyaz ekmek,az yağlı peynirli makarna veya sade pirinç pilavı

Dyt. f.inayet CİHANGİR

Okul çocuklarında sağlıklı beslenme ve obezite eğitimi Sağlık Bakanlığı nın 20.11.07 tarih ve 35867 sayılı yazısı gereği ve İl Umumi Hıfzıssıhha Meclisi nin 09.01.2008 tarih ve 01 sayılı kararı ile İl Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Yaşam kurulu oluşturularak yapılacak olan aktiviteler planlanmıştır. Eğitim kapsamında; il merkezi ve ilçelerdeki tüm okul idarecileri, fen bilgisi, rehberlik ve beden eğitimi öğretmenlerine ulaşılması amaçlanmıştır.Eğitime katılanlara, kendilerine kaynak oluşturabilecek her türlü görsel ve yazılı materyal verilerek,bu şekilde de tüm ilköğretim okulu öğrencilerini ve velilerini bilgilendirmeleri ve onları yönlendirmeleri istenmektedir.

İlimizdeki öğrencilerin sağlığını değerlendirmek, korumak ve geliştirmek, obeziteyi önleyebilmek,aynı zamanda çocuklara sağlıklı beslenme ve hareketli yaşam alışkanlığı kazandırmak adına; eğitimler 05.03.2008/ 05.05.2008 tarihleri arasında Müdürlüğümüz Eğitim Şube Müdürü Mehmet ERSOY, Şube Şefi Raşit ÖĞÜT ve Diyetisyen Fatma İnayet CİHANGİR tarafından devam ettirilecektir.

Zayıflama programımızın başarılı olmasında, yeterli ve dengeli beslenme, bilinçli ve düzenli egzersiz yapabilme dışında başka bir takım olumlu ve olumsuz etkenler rol oynar. İşte size olumlu etkenler…

Amacımız zayıflamaksa, aynı besin grubundan, kalorileri daha az olanları tercih edin. Böylece, besinin termik etkisinde hızlı bir artış olur. Bu ise fazladan kalori harcamanızı sağlar.

Her sabah aç karnına bir bardak su için. Böylece iştahınız biraz bastırılır ve sindiriminiz kolaylaşır.

Sabah, öğlen ve akşam öğünlerinizi hep aynı saatlerde yiyin. Bu daha çabuk kilo vermenizi sağlar.

Az etli, çok az yağlı her türlü sebze yemekleri, en az kalori içeren sağlıklı besinlerdir. Çok posa içerdiğinden kabızlığı önler. Örneğin; taze sebzelerle hazırlanan zeytinyağlı sebzelerin porsiyonu 400-600 kalori, yağsız hazırlandığında ise 50-100 kalori arasındadır.

ÖĞÜN ATLAMAYIN

Akşam yemeğinizi saat 20.00’den önce yiyin. Bu saatten sonra bir şey yemek istediginizde tercihiniz yoğurt, meyve veya süt osun.

Masaya oturduğunuzda önünüze konulan her yemeği çabucak yemeğin. Küçük lokmalar halinde iyice çiğneyerek yediğinizde, daha az yemekle doyarsınız. Yemek yerken başka bir şeyle meşgul olmayın. Örneğin televizyon izlemeyin, gazete ve kitap okumayın. Çünkü fazla yediğinizin farkında olmazsınız.

Yaşınıza, fiziksel aktivitenize ve becerinize göre egzersiz seçip, her gün düzenli olarak yapın.

AÇ KARNINA EGZERSİZ YAPIN

Egzersizleri sabah aç karnına yapın, böylece serbest yağ asitleri çok daha fazla çözülür ve daha kolay kilo verirsiniz.

Yaş ilerledikçe bazal metabolizma yavaşlayıp aktif hücreler azalmaya başlar. Bunları önlemek için, düzenli fiziksel aktiviteler yapmalısınız. Çünkü egzersiz metabolizmayı normal seviyede tutmaya yarar. Yağsız vücut kitlesini de arttırarak bazal metabolizmayı yükseltip enerji sarfını çoğaltır.

Egzersiz yaparak kendinize olan güveninizi artırabilirsiniz. Düzenli yapılan aerobik kapsamlı egzersizlerde kaslar, karbonhidratlardan çok yağları kullanmaya başlar. Böylece kan insülin düzeyi düşer, insülin de kan şekerini düşürür. Bu da açlık hissini azaltır. Egzersizin bir yararı da HDL (iyi kolesterol) oranını ve maksimum oksijen tüketim hızını yükseltmesidir.

Yüksek tempolu, nefes nefese bırakan egzersizlerden kaçının. Orta şiddette yapacağınız egzersizlerle, kanda serbest yağ asidinde üç kat, kaslardan geçen kanda ise on kattan fazla artış olur. Sonuçta kasın kendisinden geçen kandan çekip aldığı serbest yağ asidi de artar.

Eğer çok şişmansanız, önce sırt ve karın kaslarını kuvvetlendirilmeli omurganızı sağlam tutabilen bu kasları geliştirmelisiniz. Bacak, kol ve omuz kaslarınızı geliştirmeyi en sona bırakmalısınız. Esnetme ve gerdirme çalışmalarını da egzersizlerin önüne ve sonuna yerleştirmelisiniz.

TEMPOLU YÜRÜYÜN

Bir kilo yağ dokusunun kaybı için 7 bin kalorilik enerji harcanması gerekiyor. Bu nedenle egzersizle yetinmemelisiniz, düzenli fiziksel aktiviteler de yapmalısınız.

Yürüyüşlerinizde tempoyu yavaş yavaş artırın. Saniyede bir adım atarsanız dakikada 2-6 kalori, iki alım atarsanız dakikada 5-7 kalori harcarsınız. Bu da yılda size 5-6 kilo kaybettirir.

Kalçalarınız ve uyluğunuz için uygun egzersizler, yavaş tempolu koşu, yüzme, paten, engebeli arazilerde yürüyüş, tırmanma ve iniş olmalıdır. Ayrıca gün boyu yürürken, otururken, kalça kaslarını en az 30 kez kasıp gevşetin. Göbeğiniz sarkmış ise, karnınızı devamlı içeri ve yukarı çekin.

Bu gerçekten iyi haber! Egzersizin, ruhsal durumunuz ve beden sağlığınız için ne kadar yararlı olduğunu zaten biliyorsunuz. Şimdiyse nereden başlamanız gerektiğini öğrenmek istiyorsunuz. İşte işinize yarayabilecek birkaç öneri:

Bir egzersiz günlüğü tutun
Yaptığınız egzersizlerin kaydını tutmakla, aktivite için ne kadar zaman harcadığınızı görebilir, aynı zamanda da bunun vücudunuz üzerindeki etkisini ölçebilirsiniz. Yaptığınız aktiviteyi, ne kadar süreyle uyguladığınızı, yoğunluğunu ve öncesi ile sonrasında nasıl hissettiğinizi not alın. Kendinizdeki gelişmeye siz bile hayret edeceksiniz.